نسبيون جديد كه قبلًا شرح داده شد و مسلك كريتى سيسم و عقيدهء ماترياليسم ديالكتيك در باب ارزش معلومات كه قبلًا اشاره شد و بعدا توضيح داده مىشود . همين امر موجب شد كه در قرون اخيره فلسفهء اروپا بر محور مسائل مربوط به علم دور بزند و دانشمندان تحقيقات مختلفى در اين باب بنمايند و مىتوان گفت در دورهء جديد اعتقاد ارزش مطلق معلومات به نحوى كه در قديم معمول بود به كلى منسوخ شده است . اينك مختصرى از عقايد دانشمندان جديد . نظريهء دكارت دكارت ( 1596 - 1650 م ) و پيروانش - كه آنها را « كارتزين » « 1 » مىگويند - به پيروى از ارسطو مكتب جزم را اختيار كردند ولى با اين تفاوت كه ارسطو و پيروانش محسوسات و معقولات هر دو را معتبر و محصّل يقين مىدانستند و در منطق ارسطو در باب « برهان » استعمال معقولات و محسوسات هر دو جايز شمرده شده است ولى دكارت تنها معقولات را محصّل يقين مىداند اما محسوسات و تجربيات را تنها داراى ارزش عملى مىداند . دكارت بر خلاف ارسطو ، در منطقى كه خودش در مقابل منطق ارسطو وضع كرده ، تنها به معقولات اعتماد مىكند و از تجربيات نامى نمىبرد . دكارت با آنكه به تجربهء حسى اهميت داد و خود تا اندازه‌اى اهل تجربه بود آن را فقط وسيلهء ارتباط انسان با خارج براى استفاده در زندگى مفيد مىدانسته نه براى كشف حقيقت . به نقل مرحوم فروغى مىگويد : « مفهوماتى كه از خارج به وسيلهء حواس پنجگانه وارد ذهن مىشوند نمىتوانيم مطمئن باشيم كه مصداق حقيقى در خارج دارند و اگر هم داشته باشند يقين نيست كه صورت موجود در ذهن با امر خارجى مطابقت دارد . » ايضا مىگويد :